12 mei 2026
Een gesprek met Jan Willem Zwang, energiepersoonlijkheid van het jaar
"Toen waren het nog kleine golfjes. Tegenwoordig zijn het meteen tsunami's."
Twintig jaar geleden waren het nog kleine golfjes. Vandaag zijn het tsunami's. Dat is in een notendop hoe Jan Willem Zwang oprichter van Greenspread en Profiteia, trainer, columnist en energiepersoonlijkheid van het Jaar 2025 de veranderingen in de energiemarkt beschrijft. In een uitgebreid gesprek voor de Stroomversnelling podcast deelt hij zijn visie op wat er goed gaat, wat er beter kan en waarom data dé sleutel is tot de volgende fase van de energietransitie.
Jan Willems fascinatie voor energie begon al vroeg. Opgegroeid in de buurt van Kinderdijk vond hij waterkracht en windmolens als kind al fascinerend. Na een omweg langs een oliebedrijf belandde hij bij Essent, waar hij voor het eerst in aanraking kwam met duurzame energie via Essent Local Energy Solutions al bezig met biogas en hernieuwbare warmte in 2006. Toen Essent werd overgenomen door RWE, verdween dat innovatieve onderdeel als een van de eersten. Dat was een kantelpunt. In 2010 richtte JanWillem Greenspread op, puur om duurzame energieprojecten te ontwikkelen. Een jaar later volgde Greencrowd, een van de eerste crowdfundingplatformen voor duurzame energie in Nederland.
Het begon klein: een gemeentehuis in Nederbetuwe dat zijn budget had opgemaakt na een brand. Greenspread legde zonnepanelen neer met eigen geld, herfinancierde via Greencrowd en rolde het concept uit over elf gemeentelijke daken allemaal gefinancierd met lokaal geld van lokale mensen.
Een project kwam bij JanWillem alleen online als hij zelf de eerste investering deed. Die persoonlijke toets gaf crowdfunders vertrouwen. En het werkte: mensen die eenmaal investeerden, gingen later ook mee in projecten verder van huis simpelweg omdat ze zagen dat het werkte.
Loopt Nederland voorop in de energietransitie? Jan Willem Zwang is eerlijk: op zonneenergie doet Nederland het relatief goed, maar op netcongestie lopen we dan weer véél te hard voorop. "Als ik kijk waar wij nu staan, dan staan we aan het begin."
De keerzijde van het succes is pijnlijk zichtbaar: de razendsnelle groei van zonne-energie, elektrisch vervoer en elektrificatie van wijken veroorzaakt overbelasting van het net. En in plaats van die energie te kanaliseren richting verdere verduurzaming, ziet JanWillem beleid dat fossiele energie in stand houdt via accijnsverlaging en compensatieregelingen die niemand verder helpen. Zijn pleidooi: stop met geld weggeven zonder rendement, en investeer structureel in elektrificatie, netcapaciteit en verduurzaming met bijzondere aandacht voor de mensen die de hoge energieprijzen het hardst voelen.
Een van de grootste knelpunten in de transitie is financiering. Banken zijn gewend aan zekerheid: vaste kasstromen, gegarandeerde SDEsubsidies, langlopende afnamecontracten. Maar de energiemarkt werkt niet meer zo. Negatieve stroomprijzen komen steeds vaker voor, SDEsubsidies vallen weg bij overproductie en PPAprijzen staan onder druk. Wie zijn installatie gewoon "aan" laat staan, loopt geld mis of betaalt zelfs toe.
Het verschil tussen slim en passief beheer is enorm: een batterij die actief handelt op de energiemarkt kan vijf ton per megawatt per jaar verdienen. Met een vaste tollingovereenkomst is dat misschien 220.000 euro minder dan de helft. Toch prefereren veel banken die zekerheid boven rendement. Er is wel beweging: grote batterijprojecten worden nu al slim gefinancierd, met een vast deel voor bankzekerheid en een merchantdeel voor het maximale rendement.
Jan Willem Zwang legt de voornaamste inkomstenstromen uit voor wie flexibel met assets omgaat. De dayahead markt is het startpunt: laden bij lage prijzen, ontladen bij hoge. De intraday markt gaat verder met dagelijkse veilingen én een continue markt die tot vijf minuten voor levering loopt, met prijzen die per seconde veranderen. Op de onbalansmarkt reageert een slimme batterij elke 12 seconden op een nieuwe prijs van TenneT. Voor netstabiliteit biedt FCR (frequentieregeling) een capaciteitsvergoeding, terwijl aFRR betaalt voor zowel beschikbaarheid als daadwerkelijke activering op stuursignalen van TenneT. En vergeet eigen verbruiksoptimalisatie niet: zelf opgewekte stroom op het juiste moment opslaan en gebruiken is vaak simpelweg het meest rendabel.
"Tot 2020 was energie eigenlijk best wel makkelijk. Tegenwoordig zijn het meteen tsunami's."
Wat Jan Willem Zwang het liefst zou veranderen? Realtime datadeling op elk aansluitpunt. Als netbeheerders live kunnen zien wat er op een aansluiting gebeurt, kunnen ze congestie veel sneller en goedkoper verhelpen. Nu worden afschakelbeslissingen genomen op aannames en die zijn vaak honderden megawatt van de werkelijkheid. Dat kost geld en benut de beschikbare infrastructuur slecht.
De privacybezwaren die hij soms hoort, vindt hij onbegrijpelijk. Mensen zetten het hele leven op sociale media, maar willen hun energieverbruik niet delen. Terwijl die data niemand persoonlijk raakt en iedereen er beter van wordt.
De boodschap van Jan Willem Zwang is helder en constructief. Beleidsmakers moeten kiezen en die keuzes volhouden, inclusief eerlijkheid over de kosten. Financiers moeten de nieuwe energiemarkt leren begrijpen en durven investeren in flexibele structuren. Eigenaren van zonneparken en batterijen doen er goed aan te investeren in kennis en data. En burgers? Deel je energiedata. Zelfs zonder zonnepanelen, batterij of elektrische auto help je al mee.
"De markt verandert snel. Maar dat is geen excuus om niks te doen. Iedereen kan wat doen."
Gebaseerd op aflevering 3 van de Stroomversnelling podcast, een gesprek met Jan Willem Zwang van Greenspread.
De link naar de podcast op Spotify: https://open.spotify.com/episode/6Cy37yrkZzkJTivVoJ7ldZ?si=f9a925ac25424ded
De link naar de podcast op YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=uBgNE0hgHgE
Door Pelou Bakker
(Al +18.500 mensen gingen je voor en ontvangen onze nieuwsbrief)
